Yenilenebilir Enerjiler Yasa Teklifinde Düzenlemeler İçin Önergeler Verildi

TBMM Genel Kurul'da 15 - 19 Haziran 2009 haftasında görüşülmesi beklenen Yenilenebilir Enerji Yasasında değişiklik yapan yasa teklifi görüşülmedi. Bunun sonucunda, Ulusal Fotovoltaik (FV) Teknoloji Platformu tarafından, yasa teklifinin iyileştirilmesine yönelik beş adet önerge aşağıdaki şekilde hazırlanmıştır.

Önerge 1: “Şebeke Bağlantısı, Veri İzleme ve Değerlendirme, Standartlar ve Yetkilendirme”

  Bu önerimiz devlete ilave mali bir yük getirmemekte, sadece yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı sırasında standartlara uygun ürün ve hizmetlerin tanımlanmasını, bu standartlara uygun olarak destekleme mekanizmasının işletilmesini sağlamaktadır. Yine bu önerimizde, Ulusal Veri İzleme ve Değerlendirme kapsamında kurulumu gerçekleşen yenilenebilir enerji kaynaklarının düzenli bir şekilde kayıt altına alınması, enerji üretimlerinin tahmin edilmesi ve gerçek üretilen değerlerin takip edilmesi önerilmektedir. Yasada etkin bir denetleme mekanizmasının tanımlanması ve ilgili yönetmeliklere detaylandırılması son derece önemlidir. Almanya v.b. ülkelerde yenilenebilir enerji kaynağının kurulumu yapıldıktan sonra dağıtım veya iletim sistemine bağlantısı, ilgili dağıtım veya iletim şirketi tarafından yapılmakta ve ulusal yazılım sistemine girildikten sonra devreye alınmaktadır. Bu yazılımda ayrıca devreye alınan yenilenebilir enerji kaynağına ilişkin önemli istatistikî veriler de girilmektedir. Hangi tür yenilenebilir enerji kaynağının, hangi teknolojinin kullanıldığı (ince film, kristal silisyum v.b.), kurulumun nerede yapıldığı v.b. veriler anında sisteme girilir. İhtiyaç duyulduğunda tüm kurulu sistemlerin detayı incelemeye alınabilir. Yıllara göre aynı sistemin enerji üretimindeki değişimler v.b. birçok bilgi anında izlenebilir. Farklı teknolojilerin farklı konumlarda gerçek üretim değerleri gözlemlenebilir. Elektrik İşleri Etüt İdaresi (EİE) öncülüğünde hazırlanan Potansiyel Atlasları (GEPA, REPA v.b.) düşünüldüğünde bu işte yetkili kuruluş EİE olabilir. EİE tarafından yönetmelikte yapılması gerekenler detaylandırılabilir. Lisanslı üreticilerin (>500 kW) kayıtlı bilgileri EPDK’da bulunacaktır, ancak lisanslı olmayan küçük yenilenebilir enerji üreticilerin de Ulusal Veri İzleme ve Değerlendirme sisteminde kayıtlı tutulması son derece önemlidir.

  Diğer bir husus da, mevcut yasa teklifinde sadece yurtiçi imal edilen yerli ürün için aranacak standartların Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği söylenmiştir. Bu tanımlamanın sadece yurtiçi ürünler için değil, yurtdışından ithal edilecek ürünler için de aranması son derece önemlidir. Aksi halde Çin başta olmak üzere, yurtdışından getirilen kalitesiz ürünler ülkemizi bir yenilenebilir enerji teknolojisi çöplüğüne dönüştürecektir. Ekte ayrıntılı gerekçede de açıklandığı üzere yenilenebilir enerji kaynakları konusunda hem ürün hem de verilen hizmet anlamında uluslar arası standartlar tanımlanmıştır. Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından da bu standartlar ulusal standart olarak kabul edilmiştir. TSE tarafından İngilizce metin olarak ulusal standart kabul edilen bu metinler Ulusal Fotovoltaik Teknoloji Platformu tarafından dilimize çevrilmeye de başlamıştır. Tüm bu çalışmaların daha ileri bir aşaması olarak fotovoltaik sektöründe TSE bünyesinde Fotovoltaik Ayna Komitesi’nin kurulması çalışmaları da başlatılmıştır. İlgili yasalarla herhangi bir sektörde Ayna Komitesi’nin kurulması için konuyla ilgili kamu/özel kuruluşlardan en az 3 kuruluşun TSE’ye başvurarak onay alması gerekmektedir. Halihazırda Ulusal Fotovoltaik Teknoloji Platformu’nun üyesi olan TSE’ye platformumuzla birlikte ilgili üniversiteler, şirketler ve kamu kuruluşlarının katılımı ile başvuru yapılacaktır. Başvuran bu kuruluşlar arasında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın da yer alması son derece faydalı olacaktır. Benzer şekilde diğer yenilenebilir enerji kaynakları için de konuyla ilgili etkin kuruluşların görev aldığı sektörel Ayna Komiteleri oluşturularak uluslar arası standartların takibi, Türkçeleştirilmesi, ulusal çıkarlara göre değerlendirilerek ulusal standartlar olarak düzenlenmesi çalışmaları yapılabilecektir. YEK konusunda hazırlanan standartlar sadece ürünler için değil aynı zamanda hizmetler için de tanımlanmıştır. Örneğin; yenilenebilir enerji kaynağının kurulum tesisatının (topraklama, kablo bağlantıları v.b.) nasıl olması gerektiğine dair ayrıntılı tanımlamalar ilgili standartlarda belirtilmiştir. Ekte size TSE tarafından fotovoltaik teknolojisinde dikkate alınan standartların örnek bir listesi verilmiştir. Benzer şekilde diğer yenilenebilir enerji kaynakları için de standartlar tanımlanmıştır. Standartlarla ilgili doğrudan ilişkili bir diğer madde de, bu sektörde  çalışacak kuruluşların/kişilerin nitelikli iş gücüne sahip olmalarının özendirilmesi olacaktır. Enerji Verimliliği Kanunu’nda doğrudan tanımlanan şekliyle yenilenebilir enerji sektöründe faaliyet gösterecek uygulayıcı/üretici kuruluşlarda aranacak nitelikler tanımlanmalı, etkin bir denetleme mekanizması ile kalite ve eğitim sertifikalarına sahip olmaları özendirilmelidir. Bu başlıkla ilgili ayrıntılar Bakanlık tarafından hazırlanacak yönetmelikte açıklanabilecektir. “Standartlar ve Yetkilendirme” konusuna yasa metninde yer verilmesi son derece önemlidir.

Önerge 2: “Küçük-orta sınıf kullanıcı için ihtiyaç üzerindeki tanımının çıkarılması ve destekleme tarifelerinin kurulu güce göre tanımlanması”

  Yasa teklifinin fotovoltaik güç sistemlerinde evsel bireysel kullanıcılar ve de orta sınıf için öngördüğü I sayılı cetvelde belirtilen rakamların üstündeki 35 Eurocent/kWh ve de 30 Eurocent/kWh tarifeleri metinde geçen “ihtiyaçlarının üzerinde ürettikleri elektrik enerjisini dağıtım sistemine vermeleri halinde” koşulu nedeniyle pek de bir anlam ifade etmemektedir. Ankara’da yapmış olduğumuz görüşmelerde Bakanlığın temel görüşünün enerjinin üretildiği yerde iletim hattı kayıplarına takılmada kullanılması şeklinde olduğunu anladık. Ancak burada çok önemli bir hususu atlamayalım. Yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üretimi pahalıdır ve bunun yaygınlaşması için tüm dünyada devlet temel sorumluluğu üstlenir. Devlet desteği olmadan kişilerin kendi başına yüksek maliyetli yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmesi beklenemez. Avrupa ülkelerinde uygulanan temel mantık çift sayaç sistemi ile üretilen tüm enerjinin devlet tarafından satın alınmasıdır. Bizim uygulamayı düşündüğümüz çift taraflı sayaç mantığı ile tüketim fazlasına destekleme tarifelerinin uygulanması mali açıdan kabul edilebilir olmayacaktır. Tüm dünyada bireysel kullanıcıların daha çok desteklendiğini düşündüğümüzde yasa teklifinde öngörülen haliyle evsel kullanıcılar için destekleme mekanizmasının işlemeyeceği anlaşılmaktadır. Lisanslı kullanıcılar zaten üretecekleri tüm enerjiyi satacaklardır, küçük ve orta sınıf kullanıcı için de böyle bir şartın konulmaması gerekmektedir. Bir örnekle durumu daha net tanımlamaya çalışayım. Aylık ortalama enerji tüketimi 300 kWh olan sıradan bir evi örnek alalım. Bu evin sahibi yaklaşık 10000 Euro maliyetle 3 kWp gücünde bir fotovoltaik güç sistemi kuracaktır, Yılda üreteceği toplam enerji 4500 kWh olacaktır. Yılda tükettiği enerji ise toplamda 3600 kWh olduğunda, destekleme mekanizmasına tabii yıllık enerji üretimi 900 kWh olacaktır. Bu da yıllık 900*0,35=315 Euro para alması anlamına gelir. İlk yatırımda yatırdığı 10000 Euro yu ancak 31,5 senede geri alabilir ki, bu haliyle kabul edilebilir bir yatırım olmaz. Eğer ihtiyaç üzerinde sınırı konmamış olsa idi yılda ürettiği enerjiye karşın 4500*0,35=1575 Euro alacak ve de 6,4 yılda geri ödemesini sağlamış olacaktı. Bu örnek hesaplamalar attırılabilir. Özetle, küçük ve orta sınıfı hedef alan “ihtiyaç üzerinde” tanımı yasa teklifinden mutlaka çıkarılmalıdır. Aksi takdirde bu desteğin hiçbir anlamı olmayacaktır.

  Diğer bir hususda, dünyadaki örneklere baktığımızda fotovoltaik güç sistemlerinde farklı alım tarifelerinin kurulu güce (kWp) bağlı olarak tanımlandığı anlaşılmaktadır. Ekte Avrupa’daki ülkeler için kurulu güce göre tanımlanan destekleme tarifelerini görebilirsiniz. Avrupa’daki uygulamada pazar büyüklüğüne göre temelde üç ana kesim desteklenmektedir: Evsel ve bireysel kullanıcıların desteklendiği küçük sistemler, ticari kullanıcıların desteklendiği orta sınıf sistemler ve de endüstri kesiminin rol aldığı büyük ölçekli sistemler. Türkiye’de de bu mantıkla hareket edilmesi daha doğru olacaktır. 10 kWp altındaki kurulumları evsel uygulamalar için sınır kabul edebiliriz. Böyle bir sistemde yıllık ortalamada 1250 kWh/ay enerji üretmek mümkün olacaktır. Çift eksenli güneş takip sistemlerinde üretim % 40’lara varan oranda artabilir. Yasa teklifinde öngörülen 3000 kWh/ay altındaki 35 Eurocent/kWh tarifesi bu kesim için uygulanabilir. Bir önceki önerimizde belirttiğimiz Veri İzleme ve Değerlendirme Sistemi kurulumu yapılan sistemlerin temel özelliklerini de kayıt altına alacağı için hangi aralıkta enerji üreteceğini tahmin edebilir ve kaçak enerji üretiminin olup olmadığını denetleyebilir. Yasa teklifinin mevcut halindeki gibi enerji üretimine göre tarifelerin düzenlemesi kurulumu yapacakların maliyet hesaplamalarını karıştıracaktır. Aynı fotovoltaik güç sisteminin güneş potansiyelinin yüksek olduğu saatlerde teklifte belirtilen sınırların üstünde enerji üretmesi, kış aylarında ise daha az enerji üreterek farklı tarifelere tabii olması söz konusu olacaktır. Yasa teklifinde 6000 kWh/ay üzerinde enerji üreten ve de lisanslı olmayan fotovoltaik enerji üreteçlerinin hangi tarifeye tabii olacakları tanımlanmamıştır. Yani özetle 50-500 kWp kurulu güce sahip üreticiler için hangi destekleme mekanizmasının işleyeceği belli değildir. Önerimizde bu kesim için 15 yıl süreyle 25 Eurocent/kWh alım fiyatını öneriyoruz.

ABD ve AB ülkelerinde mahalli yönetimlerin yenilenebilir enerji projelerinde etkin rol aldıkları, kendi yerel yönetimlerine yönelik prestij projeleri geliştirip merkezi yönetimin de desteği ile uygulamaya geçirdikleri bilinmektedir. Benzer şekilde ülkemizde de yerel yönetimlerin öncülüğünde temiz ve yenilenebilir enerji konusunda hazırlanan projelere Bakanlar Kurulu kararı ile destek sağlanmalıdır. Avrupa Birliği destekli yürütülen büyük uygulama projelerine bu şekilde dahil olunması daha kolay olacaktır.

  Diğer önemli bir husus da, II sayılı cetvelde tanımlanmamış olan bazı yenilenebilir enerji üreteci bileşenlerinin olmasıdır. Bu kapsamda, teknolojik gelişmelere de paralel olarak ilave teşviklerin Bakanlar Kurulu kararı ile yapılması talep edilmiştir. Bu öneride, mevcut II nolu cetvelde belirtilen ve/veya teknolojik gelişmelere bağlı olarak ileride talep edilebilecek yerli ürüne ilave teşviklerin Bakanlar Kurulu kararı ile düzenlenebileceği önerilmektedir.

 

Önerge 4: “Lisanslı fotovoltaik güç sistemlerine yönelik I sayılı cetvelde öngörülen alım fiyatlarının ilk on sene için 28 Eurocent/kWh, ikinci on sene için 22 Eurocent/kWh olarak değiştirilmesi”.

  Mevcut yasa teklifinde, lisanslı fotovoltaik güç sistemleri için ilk on sene 25 Eurocent/kWh, ikinci on sene için 20 Eurocent/kWh alım fiyatı öngörülmüştür. İlk yatırım maliyetlerinin uygulamada başarı kazanmış diğer ülkelerdeki gibi 7-8 sene içinde geri dönüşümünü sağlamak için ilk on sene için 28 Eurocent/kWh, ikinci on sene için 22 Eurocent/kWh alım tarifelerinin uygulanması gerekecektir.

  Yasa teklifi birçok kurumun görüşü ve başta Sn. Enerji Bakanımızın da katkıları ile hazırlanmış ve Türkiye'de sağlıklı ve dengeli bir FV pazarının büyümesi için gerekli teşvik oranı ilk on yıl için 28 Eurocent/kWh ikinci on yıl içinse 22 EuroCent/kWh olarak belirlenmiştir. Yerli ve yabancı yatırımcılar tarafından da finanse edilmesi zor ama mümkün şeklinde yorumlanan bu destekler sebebini bilmedigimiz şekilde bir günde ilk on sene için 25 EuroCent/kWh ve ikinci on sene için 20 EuroCent/kWh oranlarına düşürülmüştür. En ucuz teknoloji ve tamamen yerli üretim olduğu varsayılsa bile geri dönüş süreleri 10 yıl üzerinde olacağı için iç ve dış piyasalardan bu yatırımlara finans bulmak neredeyse imkansız hale gelmiştir. Bundan dolayı hükümetin de uzun süre üzerinde çalışmış olduğu ve üzerinde olumlu görüş bildirilen rakamlara geri dönülmesinde fayda vardır.

 

Önerge 5: “Yerli teşviklerin iyileştirilmesi”

  Ulusal Fotovoltaik Teknoloji Platformu üyesi şirketler ve ilgili diğer kuruluşlarla yaptığımız görüşmelerde kanun teklifinde öngörülen yerli ürün teşviklerinin hangi kriterlere göre belirlendiğinin anlaşılamadığı söylenmiştir. Örneğin, II sayılı cetvelin D maddesinde “Yoğunlaştırılmış güneş enerjisine dayalı üretim tesisleri” için “Güneş takip sistemi”nde öngörülen 0,5 Eurocent/kWh ilave teşviğin benzerinin “C-Fotovoltaik güneş enerjisine dayalı üretim tesisi” başlığında da uygulanmasının faydalı olacağı açıktır. Yine bu bölümde, yerli üretim invertör için öngörülen 0,5 Eurocent/kWh desteğin 1 Eurocent/kWh değerine, FV modüller için 1 Eurocent/kWh desteğin 2,5 Eurocent/kWh değerine, FV modülünü oluşturan hücreler için 3 Eurocent/kWh desteğin 5 Eurocent/kWh değerine çıkarılması önerilmiştir. Özetle, birçok kuruluştan II sayılı cetvelde yerli ürünler için tanımlanan teşviklerin ekte verdiğimiz öneriler çerçevesinde değiştirilmesi istenmiştir.

 

Teklif edilen önergelerin dosyalarına aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz.

Önerge 1 (213kB)

Önerge 2 (254kB)

Önerge 3 (204kB)

Önerge 4 (122kB)

Önerge 5 (208kB)